อาการ “เลือดกำเดาไหล” ในเด็กเป็นเหตุการณ์ที่ทำให้ผู้ปกครองตกใจได้ไม่น้อย โดยเฉพาะเมื่อเกิดขึ้นบ่อย หรือเกิดขึ้นตอนกลางคืนแบบไม่ทันตั้งตัว แต่โดยทั่วไปเลือดกำเดาไหลในเด็กส่วนใหญ่มักไม่รุนแรง หากรู้วิธีปฐมพยาบาลที่ถูกต้อง และสังเกตสัญญาณที่ควรพาไปพบแพทย์

ทำไมเด็กถึงมีโอกาสเลือดกำเดาไหลได้ง่าย
ภายในโพรงจมูกของเด็กมีเส้นเลือดฝอยจำนวนมาก โดยเฉพาะบริเวณด้านหน้าของผนังกั้นจมูก ซึ่งเป็นตำแหน่งที่บอบบาง และระคายเคืองได้ง่าย เมื่อมีปัจจัยกระตุ้นเพียงเล็กน้อย ก็อาจทำให้เลือดออกได้ เช่น

• อากาศแห้ง โดยเฉพาะในห้องปรับอากาศ
• การแคะจมูกหรือขยี้จมูก
• ภูมิแพ้ หรือเยื่อบุจมูกอักเสบ
• การกระแทกจากการเล่น
• การสั่งน้ำมูกแรง ๆ หรือจามบ่อย

รับมืออย่างไร เมื่อเลือดกำเดาไหล
ความเชื่อที่ว่าเลือดกำเดาไหลแล้วควร “แหงนหน้าขึ้น” เป็นวิธีที่ไม่แนะนำ เพราะอาจทำให้เลือดไหลลงคอ เด็กอาจสำลัก คลื่นไส้ หรืออาเจียนได้ วิธีที่เหมาะสมคือ

• ให้เด็กนั่งตัวตรง และก้มหน้าลงเล็กน้อย
• ใช้นิ้วหัวแม่มือ และนิ้วชี้บีบส่วนที่นิ่มของจมูกทั้งสองข้าง บีบต่อเนื่องประมาณ 10–15 นาที โดยไม่ปล่อยมือบ่อย ๆ เพื่อเช็กเลือด
• ให้เด็กหายใจทางปากระหว่างบีบจมูก
• อาจใช้ผ้าเย็นหรือเจลเย็นประคบบริเวณสันจมูกหรือหน้าผากร่วมด้วย

หลังเลือดหยุด ควรหลีกเลี่ยงการแคะจมูก สั่งน้ำมูกแรง ๆ หรือเล่นรุนแรงในช่วงแรก เพราะอาจทำให้เลือดออกซ้ำได้

สัญญาณแบบไหนควรพบแพทย์?
แม้ส่วนใหญ่จะหยุดได้เอง แต่หากพบลักษณะต่อไปนี้ ควรพาไปตรวจกับกุมารแพทย์อย่างจริงจัง

• เลือดไหลต่อเนื่องนานเกิน 15–20 นาที แม้บีบจมูกถูกวิธีแล้ว
• เลือดออกในปริมาณมากผิดปกติ หรือไหลออกเป็นลิ่มเลือดขนาดใหญ่ หรือออกซ้ำบ่อยผิดปกติ
• มีอาการหน้ามืด ซีด หรืออ่อนแรง หรือดูเหนื่อย
• มีจ้ำเลือดตามตัว หรือเลือดออกในตำแหน่งอื่นร่วมด้วย ซึ่งอาจเป็นสัญญาณของโรคความผิดปกติเกี่ยวกับการแข็งตัวของเลือด หรือโรคเกล็ดเลือดต่ำ
• สงสัยว่ามีสิ่งแปลกปลอมในจมูก
• เลือดกำเดาไหลในเด็กเล็กมาก โดยเฉพาะอายุน้อยกว่า 2 ปี
• มีประวัติเลือดออกง่ายในครอบครัว หรือใช้ยาที่มีผลต่อการแข็งตัวของเลือด

ดูแลอย่างไร เพื่อลดโอกาสเกิดซ้ำ
การปรับพฤติกรรมเล็ก ๆ ในชีวิตประจำวันช่วยลดโอกาสเลือดกำเดาไหลซ้ำได้ เช่น

• ตัดเล็บเด็กให้สั้น เพื่อลดแผลจากการแคะจมูก
• เพิ่มความชื้นในห้อง โดยเฉพาะห้องที่เปิดแอร์เป็นประจำ
• ใช้น้ำเกลือพ่นจมูกหรือหยอดจมูกเมื่อจมูกแห้ง
• ดูแลโรคภูมิแพ้หรือจมูกอักเสบอย่างต่อเนื่อง
• หลีกเลี่ยงควันบุหรี่ ฝุ่น และสิ่งกระตุ้นที่ทำให้เยื่อบุจมูกระคายเคือง

เลือดกำเดาไหลในเด็กมักเกิดจากเส้นเลือดฝอยในจมูกแตกง่าย และส่วนใหญ่ไม่รุนแรง สิ่งสำคัญคือการปฐมพยาบาลให้ถูกต้อง ไม่แหงนหน้า และสังเกตความถี่ ปริมาณเลือด รวมถึงอาการผิดปกติร่วมด้วย หากเลือดออกนาน ออกบ่อย หรือมีจ้ำเลือด/เลือดออกตำแหน่งอื่น ควรพาเด็กไปพบแพทย์เพื่อตรวจเพิ่มเติม

ขอขอบคุณข้อมูลจาก : พญ.นวพร เลิศสวัสดิ์วิชา

• คณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาล มหาวิทยาลัยมหิดล
• American Academy of Pediatrics (AAP)